पालिका प्रशासन/सुदिप घोलप : मध्य रेल्वेच्या पनवेल रेल्वे जंक्शनवरील वाहतूक कोंडी आणि परिचालनातील अडथळे दूर करण्यासाठी रेल्वे मंत्रालयाने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. पनवेल-सोमठाणे आणि पनवेल-चिखली दरम्यान एकूण ७.५४ किलोमीटर लांबीच्या दोन नवीन कॉर्ड लाईन बांधण्याच्या प्रस्तावाला रेल्वे मंत्रालयाने मान्यता दिली आहे. या प्रकल्पासाठी ४४४.६४ कोटी रुपये खर्च अपेक्षित असून, हा प्रकल्प मध्य रेल्वेकडून राबविला जाणार आहे. या नवीन कॉर्ड लाईन्समुळे पनवेल जंक्शनवरील रेल्वे वाहतूक अधिक सुरळीत आणि जलद होईल, तसेच प्रवासी आणि मालवाहतूक गाड्यांची क्षमता वाढेल, अशी अपेक्षा आहे.

पनवेल रेल्वे स्थानक हे मुंबई उपनगरीय रेल्वेच्या हार्बर मार्गावरील एक प्रमुख टर्मिनल आहे. हे स्थानक उत्तरेकडे दिवा, दक्षिणेकडे रोहा, पश्चिमेकडे जेएनपीटी आणि पूर्वेकडे कर्जत अशा विविध दिशांना जोडणारे महत्त्वाचे जंक्शन आहे. कोकण रेल्वेमार्गे जाणाऱ्या सर्व लांब पल्ल्याच्या गाड्यांसह मुंबई उपनगरीय रेल्वेच्या लोकल गाड्यांचेही हे प्रमुख केंद्र आहे. याशिवाय, नवी मुंबईतील प्रस्तावित आंतरराष्ट्रीय विमानतळापासून पनवेल रेल्वे स्थानक केवळ १७ किलोमीटर अंतरावर आहे, ज्यामुळे या स्थानकाचे सामरिक महत्त्व आणखी वाढले आहे.

पनवेल जंक्शनवर सध्या ग्रेड-सेपरेटेड क्रॉसिंगच्या अभावामुळे रेल्वे गाड्यांना इंजिन रिव्हर्सल करावे लागते, ज्यामुळे परिचालनात लक्षणीय विलंब होतो. यामुळे प्रवासी गाड्यांच्या वेळापत्रकावर परिणाम होतो आणि मालवाहतूक गाड्यांची कार्यक्षमताही कमी होते. वाढत्या लोकसंख्येमुळे आणि नवी मुंबई, पनवेल, कर्जत या परिसरातील गृहनिर्माण प्रकल्पांमुळे रेल्वे वाहतुकीवरील ताण आणखी वाढला आहे. या आव्हानांवर मात करण्यासाठी रेल्वे मंत्रालयाने दोन नवीन कॉर्ड लाईन्स बांधण्याचा निर्णय घेतला आहे.

रेल्वे मंत्रालयाने मंजूर केलेल्या दोन कॉर्ड लाईन्स खालीलप्रमाणे आहेत:

1. जेएनपीटी-कर्जत कॉरिडॉरवर दिवा-पनवेल लाईन फ्लायओव्हर मार्गे कॉर्ड लाईन: ही कॉर्ड लाईन पनवेल जंक्शनवरील वाहतूक कोंडी कमी करेल आणि जेएनपीटी ते कर्जत दरम्यानच्या गाड्यांना थेट मार्ग उपलब्ध करेल.

2. काळदुंरीगाव केबिन आणि सोमठाणे स्टेशन दरम्यान दुसरी कॉर्ड लाईन: ही लाईन पनवेल-चिखली मार्गाला जोडेल, ज्यामुळे या मार्गावरील गाड्यांची वाहतूक अधिक कार्यक्षम होईल.

या दोन्ही कॉर्ड लाईन्स एकूण ७.५४ किलोमीटर लांबीच्या असून, त्यांच्या बांधकामासाठी ४४४.६४ कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे. या प्रकल्पामुळे रेल्वेची क्षमता वाढेल आणि प्रवाशांना जलद आणि आरामदायी प्रवासाचा अनुभव मिळेल.

या नवीन कॉर्ड लाईन्समुळे पनवेल जंक्शनवरील अनेक समस्यांचे निराकरण होईल. प्रमुख फायद्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

– वाहतूक कोंडी कमी होणे: ग्रेड-सेपरेटेड क्रॉसिंगच्या अभावामुळे होणारा विलंब टाळला जाईल, ज्यामुळे गाड्यांचे वेळापत्रक अधिक विश्वासार्ह होईल.

– प्रवासी आणि मालवाहतुकीची क्षमता वाढ: नवीन कॉर्ड लाईन्समुळे अधिक गाड्या चालवता येतील, ज्यामुळे प्रवाशांना गर्दीपासून दिलासा मिळेल आणि मालवाहतुकीची कार्यक्षमता वाढेल.

– विमानतळ जोडणीला चालना: नवी मुंबईतील प्रस्तावित आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला रेल्वे आणि मेट्रोद्वारे जोडणी देण्यात येणार आहे. या कॉर्ड लाईन्समुळे विमानतळावरून पनवेल आणि पुढील मार्गांवर प्रवास करणे सोयीचे होईल.

– उपनगरीय रेल्वेवरील ताण कमी: पनवेल येथे नवीन टर्मिनस विकसित होत असल्याने सीएसएमटी, दादर, कल्याण आणि एलटीटी यांसारख्या स्थानकांवरील ताण कमी होईल.

मध्य रेल्वेने या प्रकल्पाला गती देण्यासाठी सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डीपीआर) तयार केला असून, रेल्वे मंडळाच्या मंजुरीनंतर लवकरच बांधकामाला सुरुवात होणार आहे. याशिवाय, मध्य रेल्वेने पनवेल-कर्जत दरम्यान चौथी मार्गिका उभारण्याचाही प्रस्ताव मांडला आहे, ज्यासाठी ४९१ कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे. या मार्गिकेचे ७१ टक्के काम पूर्ण झाले असून, त्यामुळे पनवेल-कर्जत मार्गावरील उपनगरीय रेल्वे वाहतूक अधिक सक्षम होईल.

पनवेल, कर्जत, आणि नवी मुंबई परिसरात राहणाऱ्या लाखो प्रवाशांसाठी हा प्रकल्प दिलासादायक ठरणार आहे. मुंबईतील घरांच्या वाढत्या किंमतींमुळे अनेक नागरिकांनी पनवेल आणि कर्जतसारख्या परिसरात घरे घेतली आहेत. या भागातून मुंबईत कामानिमित्त दररोज प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना लोकल गाड्यांमधील गर्दी आणि विलंबाचा सामना करावा लागतो. नवीन कॉर्ड लाईन्स आणि चौथ्या मार्गिकेमुळे प्रवास अधिक जलद आणि आरामदायी होईल, अशी अपेक्षा आहे.

रेल्वे मंत्रालयाने महाराष्ट्रातील रेल्वे प्रकल्पांसाठी २०२४-२५ च्या अर्थसंकल्पात १५,९४० कोटी रुपयांची विक्रमी तरतूद केली आहे. पनवेल-सोमठाणे आणि पनवेल-चिखली कॉर्ड लाईन प्रकल्प हा या व्यापक योजनेचा एक भाग आहे. रेल्वे मंत्रालयाचे उद्दिष्ट महाराष्ट्रातील रेल्वे जाळे विस्तारित करून प्रवाशांना आधुनिक आणि कार्यक्षम वाहतूक सुविधा प्रदान करणे आहे.

रेल्वे मंत्रालयाच्या मंजुरीनंतर आता मध्य रेल्वे या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीला गती देणार आहे. बांधकामाला लवकरच सुरुवात होईल आणि प्रकल्प वेळेत पूर्ण करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले जातील. या प्रकल्पामुळे पनवेल जंक्शन हे मध्य रेल्वेचे एक अत्याधुनिक टर्मिनल म्हणून उदयास येईल, अशी अपेक्षा आहे.